Komórki macierzyste z krwi pępowinowej, sznura pępowinowego i łożyska

Komórki macierzyste to pierwotne komórki organizmu człowieka, które mają zdolność do samoodnowy oraz przekształcania się w wyspecjalizowane komórki organizmu. Dzięki tym właściwościom odgrywają kluczową rolę w rozwoju, regeneracji i odbudowie tkanek.

Komórki macierzyste można pozyskiwać m.in. ze szpiku kostnego, krwi obwodowej oraz krwi pępowinowej. Krew pępowinową, sznur pępowinowy i łożysko można zabezpieczyć wyłącznie podczas porodu — po narodzinach dziecka i odpępnieniu.

krewpepowinowa.pl wyjaśnia, czym są komórki macierzyste, skąd można je pozyskać i jakie znaczenie mają w medycynie, w tym w leczeniu chorób krwi i układu odpornościowego oraz w rozwijających się terapiach medycyny regeneracyjnej.

Jakie komórki macierzyste można zabezpieczyć przy porodzie?

Podczas porodu można zabezpieczyć dwa główne rodzaje komórek macierzystych:

1. Krwiotwórcze komórki macierzyste — pozyskiwane z krwi pępowinowej oraz krwi łożyskowej, czyli dodatkowej porcji krwi pępowinowej wypłukanej z łożyska po porodzie.
2. Mezenchymalne komórki macierzyste — pozyskiwane ze sznura pępowinowego, przede wszystkim z Galarety Whartona, czyli białej, galaretowatej tkanki otaczającej naczynia pępowinowe, a także z łożyska.

Oba typy komórek różnią się właściwościami, źródłem pozyskania i obecnym zakresem zastosowania medycznego.

Czym są krwiotwórcze komórki macierzyste?

Krwiotwórcze komórki macierzyste to komórki, które tworzą układ krwiotwórczy i odpornościowy. Są wykorzystywane w medycynie przede wszystkim do odbudowy krwi i układu odpornościowego po leczeniu chorób hematoonkologicznych i innych ciężkich schorzeń.

Krwiotwórcze komórki macierzyste można pozyskać z trzech źródeł:

1. Krew pępowinowa

Krew pępowinowa jest cennym źródłem krwiotwórczych komórek macierzystych. Można ją pobrać wyłącznie raz — podczas narodzin dziecka, po jego odpępnieniu. Pobranie krwi pępowinowej jest procedurą bezinwazyjną dla matki i dziecka.

2. Szpik kostny

Komórki macierzyste ze szpiku kostnego pozyskuje się do transplantacji poprzez nakłuwanie talerzy biodrowych dawcy. Według danych DKMS, mimo licznych rejestrów dawców, ok. 30% pacjentów nadal nie znajduje zgodnego dawcy szpiku.

3. Mobilizowana krew obwodowa

W tej procedurze dawcy podaje się czynniki wzrostu linii komórkowych, aby zwiększyć liczbę komórek krwiotwórczych we krwi. Następnie komórki są izolowane z krwi za pomocą separatora. Jest to procedura wieloetapowa i bardziej czasochłonna niż pobranie krwi pępowinowej przy porodzie.

Do czego wykorzystuje się krwiotwórcze komórki macierzyste?

Wyizolowane krwiotwórcze komórki macierzyste są stosowane w standardowych terapiach, m.in. w leczeniu wielu ciężkich chorób hematoonkologicznych. W Polsce takie leczenie jest prowadzone w ramach terapii refundowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

Przed przeszczepieniem lekarze oceniają zgodność tkankową pomiędzy dawcą i biorcą. Ma to ograniczyć ryzyko powikłań, w tym odrzucenia przeszczepu lub innych reakcji niepożądanych.

Jak długo można przechowywać komórki macierzyste z krwi pępowinowej?

Komórki macierzyste z krwi pępowinowej mogą być przechowywane przez wiele lat w oparach ciekłego azotu, w temperaturze poniżej -170°C.

Badania komórek przechowywanych przez 27 lat wykazały zachowanie ich zdolności regeneracyjnych. Na tej podstawie przyjmuje się, że prawidłowo zabezpieczone komórki macierzyste z krwi pępowinowej mogą być przechowywane długoterminowo.

Czym są mezenchymalne komórki macierzyste?

Mezenchymalne komórki macierzyste to komórki o dużym potencjale regeneracyjnym. Mogą różnicować się m.in. w komórki kostne, chrzęstne, tłuszczowe lub nerwowe, dlatego są przedmiotem intensywnych badań w medycynie regeneracyjnej.

Mezenchymalne komórki macierzyste występują m.in. w:

• tkance tłuszczowej,
• sznurze pępowinowym (tzw. Galareta Whartona)
• łożysku.

Podobnie jak inne komórki organizmu, komórki macierzyste starzeją się wraz z człowiekiem. Z tego powodu komórki pobrane przy porodzie są szczególnie cenne — pochodzą z najmłodszego możliwego materiału biologicznego.

Jak pobiera się komórki macierzyste ze sznura pępowinowego i łożyska?

Pobranie materiału odbywa się po porodzie. Położna dezynfekuje sznur pępowinowy, odcina jego fragment o długości około 10–15 cm i umieszcza go w specjalnym pojemniku transportowym. W oddzielnym pojemniku może zostać zabezpieczone całe łożysko.

Dopiero w laboratorium ze sznura pępowinowego i łożyska izoluje się mezenchymalne komórki macierzyste. W przyszłości taki materiał może zostać wykorzystany do przygotowania indywidualnej terapii komórkowej jako produkt ATMP, czyli Advanced Therapy Medicinal Product.

Czy mezenchymalne komórki macierzyste są stosowane w leczeniu?

Zastosowania mezenchymalnych komórek macierzystych ze sznura pępowinowego mają obecnie charakter eksperymentalny. Oznacza to, że nie są standardową terapią tak jak wybrane zastosowania krwiotwórczych komórek macierzystych.

Przykładem badań nad wykorzystaniem komórek ze sznura pępowinowego jest terapia eksperymentalna prowadzona w Polsce u pacjentów ze stwardnieniem zanikowym bocznym.

Kto może skorzystać z komórek mezenchymalnych ze sznura pępowinowego?

Zgodnie z obowiązującymi zasadami, z mezenchymalnych komórek macierzystych ze sznura pępowinowego przechowywanych w bankach rodzinnych mogą potencjalnie skorzystać nie tylko dziecko i jego najbliższa rodzina, lecz także dziadkowie dziecka — jeśli lekarz uzna takie zastosowanie za zasadne i zostaną spełnione wymagania formalne.

Ważne: terapie z użyciem mezenchymalnych komórek macierzystych są eksperymentalne. Każde zastosowanie mezenchymalnych komórek macierzystych ze sznura pępowinowego wymaga indywidualnej kwalifikacji medycznej. Pacjent, który chce skorzystać z terapii eksperymentalnej opartej na tych komórkach, musi uzyskać indywidualną zgodę komisji bioetycznej. Dopiero po jej wydaniu laboratorium może rozpocząć przygotowanie porcji produktu ATMP dla konkretnego pacjenta. Decyzję o rozpoczęciu terapii komórkami ze sznura pępowinowego zawsze podejmuje lekarz prowadzący.