Komórki macierzyste z krwi pępowinowej mają znacznie większe zdolności regeneracyjne niż komórki pochodzące ze szpiku.

Rozmawiamy o komórkach macierzystych

Interview with dr. hab. med. Janem Sablińskim z PBKM

powrót



Panie Doktorze - media informują nas, krew pępowinowa pobrana przy narodzinach dziecka  może na wiele lat stać się zabezpieczeniem na wypadek choroby i uratować życie naszemu dziecku lub jego rodzeństwu. Chcemy zatem porozmawiać o jej pobieraniu, przechowywaniu i poznać odpowiedzi na wiele pytań, które zapewne mają rodzice zanim podejmą decyzje o zdeponowaniu krwi pępowinowej.

Co to jest krew pępowinowa?
Krew pępowinowa, zwana również „ krwią łożyskową”, to krew, która pozostaje w pępowinie i łożysku po narodzinach i po odpępnieniu dziecka. Jest ona cennym źródłem komórek macierzystych, które są genetycznie jedyne w swoim rodzaju. Do niedawna była ona traktowana jako „odpad” i utylizowana razem z łożyskiem i pępowiną.

Co to są komórki macierzyste?
Komórki macierzyste to pierwotne komórki wielopotencjalne, zdolne do samoodnowy i różnicowania, dające początek wszystkim komórkom naszego organizmu np. komórkom tkanki nerwowej, kostnej, mięśniowej i komórkom krwi. W krwi pępowinowej znajdują się m.in. krwiotwórcze komórki macierzyste mogące przekształcać się w:

  • krwinki czerwone odpowiedzialne za przenoszenie tlenu do wszystkich komórek ciała,
  • krwinki białe odpowiedzialne za zwalczanie infekcji,
  • płytki krwi wspomagające proces krzepnięcia.

Obecnie krwiotwórcze komórki macierzyste pozyskuje się z następujących źródeł:

  • szpik,
  • krew obwodowa,
  • krew pępowinowa.

Jak wykorzystuje się komórki macierzyste?
Obecnie, komórki macierzyste są wykorzystywane przede wszystkim do przeszczepiania chorym po intensywnej chemioterapii i/lub radioterapii, stosowanych w celu zniszczenia komórek nowotworowych. Niestety chemio- i radioterapia niszczy zarówno komórki nowotworowe, jak również zdrowe komórki macierzyste występujące w szpiku. W celu odtworzenia układu krwiotwórczego pacjenta oraz regeneracji jego układu odpornościowego stosuje się przeszczepienie komórek macierzystych. Przeszczepione komórki przedostają się do szpiku pacjenta, gdzie namnażają się tworząc nowe komórki krwi oraz regenerując system odpornościowy.
Badania naukowe prowadzone z wykorzystaniem komórek macierzystych są bardzo obiecujące.  
Ostatnie doniesienia sugerują, iż:

  • mają one zdolność przekształcenia się w komórki mięśniowe, co pewnego dnia może być wykorzystane w leczeniu chorób serca,
  • prowadzone są próby kliniczne przeszczepiania komórek macierzystych w niektórych chorobach dziedzicznych i autoimmunologicznych,
  • komórki macierzyste krwi pępowinowej być może będą stosowane w leczeniu choroby Alzheimera czy choroby Parkinsona.

Jakie choroby są leczone przy pomocy przeszczepu komórek macierzystych?
Krew pępowinowa zawiera komórki macierzyste, które nie są antidotum na wszystkie choroby, jakie ewentualnie w przyszłości mogą dotknąć Państwa dziecko.
Poniższa lista uwzględnia choroby, w leczeniu których obecnie mają zastosowanie krwiotwórcze komórki macierzyste. Jednakże nie wszystkie z tych chorób leczone są komórkami własnymi pacjenta (przeszczepienie autologiczne, niektóre formy białaczki wymagają stosowania przeszczepień allogenicznych czyli takich, w których komórki macierzyste pochodzą od obcego dawcy.
Poniżej niektóre z chorób, jakie można wyleczyć przy pomocy komórek macierzystych.

  • Ostre białaczki, Białaczki przewlekłe,
  • Zespół mielodysplastyczny, Choroby spowodowane defektem komórki macierzystej,  Zespoły mieloproliferacyjne, Zespoły rozrostowe układu chłonnego, Choroby fagocytów,  Choroby związane z zaburzeniami lub brakiem funkcji enzymów, adrenoleukodystrofia, mukolipidoza II, choroba Krabbego, choroba Gauchera, choroba Niemanna-Picka, choroba Wolmana,
  • Choroby histiocytów, Dziedziczne zaburzenia układu odpornościowego,
  • zespół Kostmanna, zaburzenia adhezji leukocytów, zespół DiGeorge'a, zespół nagich limfocytów, zespół Omenna, ciężka złożona niewydolność układu odpornościowego (SCID), zespół Wiskotta Aldricha, Inne choroby dziedziczne.
  • Choroby komórek plazmatycznych, szpiczak mnogi. białaczka plazmocytowa.
  • Inne nowotwory złośliwe, rak piersi, mięsak Ewinga, neuroblastoma (zwojak zarodkowy), rak nerki

Czy krew pępowinowa jednego z moich dzieci może być wykorzystana dla jego rodzeństwa, bądź innego członka rodziny?
Tak, jeśli jest to uzasadnione medycznie i występuje wystarczająca zgodność tkankowa pomiędzy dawcą i biorcą. Istnieje 25% prawdopodobieństwo, że antygeny tkankowe rodzeństwa są zgodne.

Kiedy powinno się zdecydowac na pobranie krwi pępowinej?
O pobraniu krwi pępowinowej najlepiej zdecydować na około miesiąc, półtora miesiąca przed porodem.

Czym powinno się sugerować przy wyborze firmy?
Przy wyborze firmy należy zwrócić uwagę przede wszystkim na laboratorium, w którym przechowywana jest krew. PBKM posiada własne, w pełni wyposażone laboratorium preparatyki i kriostaty do przechowywania preparatów komórek macierzystych. Personel to profesjonaliści z dużym doświadczeniem, wyłącznie licencjonowani diagności laboratoryjni wpisani do rejestru. Pozostałe firmy w Polsce (poza 1) to pośrednicy sprzedający usługę świadczoną przez publiczne szpitale.
Ważne są również uzyskane przez daną firmę certyfikaty. PBKM jako jedyny poddał się kilku audytom zewnętrznym (z Instytutu Hematologii i Transfuzjologii oraz Krajowego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa) potwierdzonych certyfikatami, które potwierdziły wysoką jakość stosowanych procedur. Ponadto PBKM jest zarejestrowany jako NZOZ (Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej), dzięki czemu podlega regularnej kontroli Ministerstwa Zdrowia i Sanepidu. Spośród banków krwi pępowinowej w Polsce tylko PBKM jest członkiem AABB (American Association of Blood Banks) i EAFCBB (European Association of Family Cord Blood Banks), dzięki czemu ma dostęp do najnowszych informacji dotyczących krwi pępowinowej i komórek macierzystych na świecie. PBKM posiada również certyfikat ISO 9000:2001 wydany przez renomowaną firmę Lloyds Registry.

Jak wygląda cała procedura kiedy już podejmiemy decyzje o pobraniu? ( tu chodzi o to gdzie się udać, jakie dokumenty mieć itd.)
Po podjęciu decyzji o pobraniu krwi pępowinowej Rodzice muszą podpisać umowę. Można ją podpisać w biurze PBKM, na spotkaniu z konsultantem medycznym bądź korespondencyjnie. Do podpisania umowy niezbędne są dowody osobiste Rodziców i ewentualnie badania matki.

Kiedy pobiera się krew pępowinową?
Krew pępowinowa pobierana jest z pępowiny tuż po narodzinach i odpępnieniu dziecka. Procedura pozyskiwania krwi pępowinowej jest prosta i bezbolesna, całkowicie nieinwazyjna i nie zaburzająca przebiegu porodu.

W jaki sposób pobierana jest krew pępowinowa?
Krew pępowinowa jest pobierana do pojemnika pobraniowego, w którym znajduje się płyn konserwujący (CPD) zapobiegający procesowi krzepnięcia krwi, dając nam czas na jej dostarczenie do laboratorium i preparatykę.

Kto ją pobiera?
Krew pępowinową pobiera wykwalifikowany personel izby porodowej, zwykle odpowiednio przeszkolona położna pod nadzorem lekarza.

Czy w czasie pobrania istnieje jakiekolwiek ryzyko dla mojego dziecka lub dla mnie?
Nie. Krew pępowinowa jest pobierana dopiero po urodzeniu dziecka i odcięciu go od pępowiny. Pobranie trwa około 5 minut, jest bezbolesne, łatwe i bezpieczne zarówno dla matki jak i dziecka.

Czy cesarskie cięcie wpływa na procedurę pobrania krwi?
W przypadku cesarskiego cięcia krew pobierana jest bezpośrednio po wydobyciu łożyska. Badania wykazują, iż objetości pobrane przy porodzie naturalnym i porodzie przez cesarskie cięcie są porównywalne.

W jaki sposób krew pępowinowa mojego dziecka jest przesyłana do laboratorium?
Po pobraniu krwi pępowinowej personel medyczny powinien nas poinformowac. Oczekujemy tej informacji również od rodziców dla pewności, że krew pepowinowa zostanie jak najszybciej odebrana. Po odebraniu takiej informacji krew pępowinowa Waszego dziecka zostanie przewieziona do naszego laboratorium mieszczącego się na terenie Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie.

Co się dzieje z ta krwią? Gdzie jest przechowywana?
W laboratorium krew pępowinowa zostanie poddana specjalistycznym badaniom, odpowiednio spreparowana i zamrożona.

Czy szpital musi dysponować całym sprzętem do pobrania komórek macierzystych?
Nie. Po podpisaniu umowy otrzymasz "zestaw pobraniowy", który zawiera wszystkie elementy niezbędne do pobrania krwi pępowinowej dziecka. Musisz jedynie pamiętać o zabraniu zestawu ze sobą do szpitala w dniu porodu.

Jak długo komórki macierzyste mogą pozostawać w zestawie pobraniowym?
Zestaw pobraniowy jest transportowany przez specjalistycznych kurierów, w ciagu 24 godzin do naszego laboratorium mieszczącego się w pomieszczeniach na terenie Centrum Zdrowia Dziecka.

Jakie badania krwi przeprowadza PBKM S.A.?
PBKM S.A. przeprowadza badania zarówno krwi matki (krew ta zostaje pobrana w trakcie porodu w ilości 9 ml) jak również krwi pępowinowej dziecka. Krew matki jest badana w kierunku zakażeń wirusologicznych i bakteriologicznych. Oczywiście badania te mogłyby być wykonane z próbki krwi pępowinowej, ale szkoda jest "tracić" aż 9 ml krwi pępowinowej. Badania krwi matki dostarczają wystarczająco wiarygodnych danych.
Te badania to :

  • oznaczenie liczby komórek CD34+ pozwalającym potwierdzić jakość pobranego materiału biologicznego;
  • oznaczenie grupy krwi pępowinowej (tzw. układu AB0 i Rh);
  • oznaczenie żywotności krwi pępowinowej przy pomocy cytometru przepływowego;
  • badanie na obecność antygenu wirusa zapalenia wątroby typu B (HBsAg);
  • badanie na obecność przeciwciał anty-HCV wirusa zapalenia wątroby typu C;
  • badanie na obecność przeciwciał anty HIV 1,2;
  • badanie na obecność przeciwciał dla krętków bladych (kiła);
  • badanie na obecność przeciwciał wirusa cytomegalii (CMV);
  • badanie posiewowe na obecność bakterii tlenowych, beztlenowych i grzybów;
  • pełna morfologia krwi pępowinowej przed i po preparatyce;
  • oznaczenie liczby WBC;

Jeżeli kiedykolwiek próbka będzie potrzebna mojej rodzinie, jak ją odzyskam?
Przed osiągnięciem przez Dziecko pełnoletniości Rodzice lub inni przedstawiciele ustawowi Dziecka sprawujący władzę rodzicielską lub opiekę nad Dzieckiem zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, mogą w każdej chwili zadysponować Komórkami macierzystymi na potrzeby medyczne Dziecka lub innych biorców.
PBKM w każdej chwili wyda przechowywane Komórki macierzyste osobom uprawnionym , legitymującym się następującymi dokumentami potwierdzającymi prawo do dysponowania Komórkami macierzystymi Dziecka:

a) postanowieniem właściwego Sądu powszechnego dotyczącym obowiązku wydania Komórek macierzystych oraz oświadczeniem woli obojga Rodziców  lub
b)postanowieniem właściwego Sądu powszechnego dotyczącym obowiązku wydania Komórek macierzystych oraz postanowieniem Sądu powszechnego o pozbawieniu władzy rodzicielskiej jednego z Rodziców, potwierdzające, że uprawnionym do opieki nad dzieckiem jest tylko jedno z rodziców lub postanowieniem sądu o ustanowieniu opieki lub kurateli i
c)dowodem osobistym / paszportem potwierdzającym dane osobowe uprawnionego i
d)certyfikatem przechowywania, o którym mowa w  § 7 ust. 2 Umowy.
e)Postanowienie Sądu powszechnego do wydania Komórek macierzystych nie jest konieczne w przypadku potwierdzonego przez lekarza specjalistę zagrożenia życia lub zdrowia Dziecka lub najbliższego członka Rodziny Dziecka.

Jaką mam pewność, iż moja próbka nie zostanie pomylona z czyjąś inną?
W momencie podpisania umowy z Polskim Bankiem Komórek Macierzystych nadajemy indywidualny numer identyfikacyjny, który znajduje się na wszystkich elementach zestawu pobraniowego i dokumentacji. Pomyłka lub zamiana jest niemożliwa.
 

Jak długo komórki mogą być przechowywane?
Co najmniej 40 lat, ale wiele wskazuje na to, że nawet o wiele dłużej.

Jak wygląda „ użycie” komórek?
Użycie jest zależne od wskazań. Może to być dożylne przetoczenie komórek lub wstrzyknięcie do uszkodzonej tkanki np. mięśniowej lub nerowej.

Czy są jakieś przeciwskazania do pobrania krwi ? jeśli tak to jakie?
Przeciwwskazania mogą występować u matki np.:

  • choroba wymagająca leczenia podczas ciąży w sposób szkodliwy dla płodu i jego krwi pępowinowej,
  • zakażenie wirusem HIV,
  • zakażenie bakteriami kiły,
  • aktywna choroba nowotworowa,
  • objawy kliniczne lub dodatnie wyniki badań mikrobiologicznych potwierdzające czynne zakażenie matki podczas ciąży ( aktywna postać opryszczki narządów płciowych lub rozległe kłykciny okolicy narządów płciowych)
  • uogólnione zakażenie stwierdzane klinicznie lub w badaniach laboratoryjnych w dniu porodu.

Również ze strony noworodka mogą występować pewne przeciwwskazania np.:

  • aktywna wrodzona choroba nienowotworowa, ograniczająca zdolność krwi pępowinowej do rekonstrukcji układu krwiotworzenia,
  • wrodzona choroba nowotworowa,
  • długotrwałe, podczas życia płodowego, narażenie na środki farmakologiczne i inne substancje toksyczne dla układu krwiotworzenia,
  • aktywne zakażenie HIV,
  • wcześniactwo.

Warto pobrać krew pępowinową?
Do dnia dzisiejszego, wykonano ponad 10.000 przeszczepień krwi pępowinowej zarówno u dzieci jak i u dorosłych. W wielu przypadkach krew pępowinowa została wykorzystana dla rodzeństwa dziecka, od którego została pobrana. W ostatnich dwóch latach, badania dowiodły, iż komórki macierzyste krwi pępowinowej mogą przekształcać się w komórki innych typów np. mięsniowe lub nerwowe. Regeneracyjne właściwości komórek macierzystych to obecnie dominujące zagadnienie w dziedzinie regeneracji tkanek. Uznano, iż komórki macierzyste są ważnym zasobem biologicznym. Coraz więcej prowadzonych badań ma na celu odkrycie potencjału komórek macierzystych krwi pępowinowej, który mógłby być wykorzystany w przyszłości przy schorzeniach takich jak: choroba Alzheimera, cukrzyca, choroby serca i wątroby, dystrofia mięśni, choroba Parkinsona, urazy rdzenia kręgowego oraz udary. Krew pępowinowa to rodzaj polisy ubezpieczeniowej dla Ciebie i Twojego Dziecka.

Rozmawiała Małgorzata Lejman

Żródło: www.parenting.pl